Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce. X

Serwis


Od wizualizacji do projektu

Od wizualizacji do projektu

Krakowskie kładki.

Kraków – przed wiekami osadzony na brzegu Wisły – z jednej strony korzystał z dobrodziejstw tej lokalizacji, z drugiej musiał ponosić jej ujemne konsekwencje. Wawelskie wzgórze i zamek królewski na Wawelu opływane przez Wisłę były świadkami polskiej potęgi w okresie panowania Piastów i Jagiellonów, a następnie konsekwencji utraty niepodległości w wyniku rozbiorów w XVIII wieku. Kraków był zdobywany i łupiony przez Tatarów i Czechów (XIII w.), Szwedów (XVII w.) i Rosjan (1792-94).

W latach1794-1795 miasto zdobyły wojska pruskie, wywożąc z Wawelu insygnia koronacyjne królów polskich. Po powstaniu kościuszkowskim Kraków znalazł się we władzy Austriaków. W latach 1804-1807 Wawel został zamieniony na koszary austriackie. Wejście w obszar monarchii austrowęgierskiej przyniosło jednak pewne korzyści. Austriacy nie prowadzili akcji intensywnego wynaradawiania jak w zaborze rosyjskim i pruskim, zapewniając pewną autonomię lokalną.

W drugiej połowie XIX i pierwszej XX wieku Kraków stał się jednym z najważniejszych na ziemiach polskich ośrodkiem cywilizacyjnym, politycznym, kulturalnym i naukowym. Rejon Wolnego Miasta Krakowa został włączony do perspektywicznych planów rozwojowych monarchii. Kraków uzyskał połączenia kolejowe w kierunku Wrocławia (1844), Lwowa (1858) i Warszawy. Został opracowany projekt kanału Dniestr - Dunaj, w którym Kraków miał pełnić rolę ważnego portu w sieci dróg wodnych monarchii. Tutaj ciekawostka: autorem projektu kanału był c.k. oberingenieur Stanisław Chrząszczewski (!). Budowę kanału przerwały przygotowania do wojny; zrealizowano jedynie odcinek Łączany – Skawina, który obecnie zasila w wodę elektrociepłownię Skawina.

nagrobki
Projekt kładki sinusoidalnej przez Wisłę autorstwa Biura Projektów Lewicki Łatak

Zasadniczym mankamentem obecności Wisły w Krakowie były powodzie. Wisła zasilana przez zlewnię głównie górskich potoków i dopływów co kilka lat stwarzała i stwarza nadal zagrożenia w postaci gwałtownych przyborów wód. W czasach historycznych powodzie zdarzały się cyklicznie co kilka lub kilkanaście lat. Jedną z najbardziej katastrofalnych powodzi w dorzeczu Górnej Wisły była powódź w 1813 r. Spowodowała ogromne straty ludzkie i materialne.
Projekty obwałowań i bulwarów wiślanych zostały wykonane dopiero po kolejnej powodzi w 1903 r. Rozstaw wałów i murów oporowych na odcinku śródmiejskim Wisły ustalono na 146 m, ze względu na gęstą zabudowę miejską. Szerokość ta nie stanowi pełnego zabezpieczenia przed wielką wodą.

Krakowskie bulwary

Bulwary wiślane w Krakowie były realizowane jako element systemu ochrony przeciwpowodziowej oraz rejon dużego portu śródlądowego projektowanego dla kanału Dniestr - Dunaj. Projektantem bulwaru był arch. Roman Ingarden. Inwestycja była finansowana przez rząd austriacki, rząd krajowy i gminę Kraków. Fizyczna realizacja inwestycji miała miejsce w latach 1907-1913.

Dolny poziom bulwarów zawarty jest pomiędzy obrysem nabrzeża a wewnętrznym obrysem ścian oporowych. Na tym poziomie znajdowały się drogi jezdne i tory kolejowe. Do nabrzeża przybijały i były mocowane galary i barki transportowe.
Górny poziom murów oporowych wyznacza poziom ulic do nich przylegających. Dla skomunikowania obu poziomów wybudowano masywne rampy zjazdowe, dla ruchu pieszego widoczne na zdjęciach kamienne, równie masywne schody.

Obudowa bulwarów stanowi ciekawy przykład masowego zastosowania kamienia w budownictwie hydrotechnicznym. Mury oporowe wykonane z masywnych elementów dolomitowych i piaskowcowych nie dostarczają specjalnie estetycznych wrażeń, natomiast stanowią przykład dobrej, rzemieślniczej roboty kamieniarskiej. Na fotografii pokazano przekrój poprzeczny przez mur oporowy. Widoczne są bloczki dolomitowe o przekroju 30 x 30-40 cm układane szeregowo i warstwowo w różnych układach geometrycznych. Faktura widocznych powierzchni bloczków - łupana, na elementach bardziej eksponowanych – groszkowana, rzadziej boniowana. W rejonie bulwaru Podolskiego zastosowano ornamentykę w formie kwadratowych okien o wysokości połowy wysokości ściany. Okna przedzielone są słupkami ze skromnie zdobionymi głowicami.

Na przeciwnym brzegu, zwłaszcza w rejonie bulwaru Inflanckiego, w górnych partiach murów oporowych zastosowano ozdobny poziomy pas w postaci półokrągłych arkad podtrzymujących górne pokrycie muru. Dla utrzymania stateczności muru zastosowano słupki wysunięte w kierunku nurtu rozmieszczone równomiernie wzdłuż jego długości.
Powierzchnia zewnętrzna ścian oporowych po przeszło 100 latach egzystencji znajduje się w zupełnie dobrym stanie, co dobrze świadczy o prawidłowym doborze materiału kamiennego. Po oczyszczeniu powierzchni (jak pokazano na fot.) kamień odzyskuje pierwotną barwę i fakturę.

Mieszkańcy Krakowa z przyjemnością odbierają niekiedy sygnalizowane sugestie władz odnośnie do zwrócenia się miasta ku Wiśle. Myśli się o iluminacji najczęściej ciemnych bulwarów.

Na Wiśle pojawiły się ponownie statki turystyczne i tramwaje wodne. W roku 2006 zdecydowano o połączeniu brzegów Wisły kładkami pieszo-rowerowymi ułatwiającymi kontakty między dzielnicami po obu brzegach rzeki. W chwili obecnej trwa realizacja jednej z kładek.

W wyniku konkursów zorganizowanych przez krakowski SARP (2006 r.) powstało szereg rozwiązań, z których dwa znajdują się najbliżej fazy realizacji. O tych kładkach słów kilka.

Kładka „rurowa”

Kładka - którą umownie nazwałem „rurową” - ma połączyć brzegi Wisły pomiędzy dzielnicami (niegdyś miastami) Kazimierzem i Podgórzem. Kładka lokalizowana jest w osi drewnianego mostu Podgórskiego zbudowanego w 1850 r. i rozebranego w 1925 r. Z tego mostu do chwili obecnej pozostały tylko przyczółki, które wraz z kamiennymi murami oporowymi stanowią zabytek dekoracyjnego budownictwa hydrotechnicznego.
Nagrodzona I nagrodą w konkursie SARP koncepcja plastyczna i rozwiązanie konstrukcyjne kładki powstało w krakowskiej Autorskiej Pracowni Projektowo-Plastycznej prof. Andrzeja Gettera.

kamieniarstwo
Wizualizacja kładki "rurowej" autorstwa Pracowni prof. A. Gettera

Idea kładki była inspirowana budową liścia z osiową konstrukcją nośną i systemem żyłek podtrzymujących strukturę jego powierzchni.
Konstrukcję nośną kładki jednoprzęsłowej (bez podpór pośrednich) stanowi łukowo wygięta rura stalowa wsparta na przyczółkach zlokalizowanych na obrzeżach murów oporowych. Rozpiętość teoretyczna kładki 145, 6 m. Rura nośna składa się z dwóch współśrodkowych rur o średnicach 2020 i 1620 mm. Przestrzeń między nimi wypełniona jest betonem, co skutkuje powstaniem rury zespolonej (stalowo-betonowej). Do rury nośnej podwieszone są symetrycznie dwa pomosty szerokości 3 m (w świetle poręczy) połączone ze sobą poprzecznicami z rur stalowych. Powierzchnia jezdna kładek została zaprojektowana z drewna Azobi-Bongossi, z ryflowaniem na powierzchniach kontaktowych. Odpowiedni układ rowków na tych powierzchniach ma zapewnić warunki bezpiecznego przejścia dla pieszych i przejazdu dla rowerzystów, również w warunkach jesienno-zimowych (odprowadzanie wody).

W zewnętrznych poręczach pomostów umieszczono lampy oświetleniowe. Pokłady kładki są dostępne dla pieszych i rowerzystów z poziomu chodników sąsiednich ulic. Umożliwiają również dojście dla osób niepełnosprawnych.
Zespół autorski: gł. projektant prof. arch. Andrzej Getter, arch. arch. Michał Dąbek, Barbara Getter. Konstrukcję zaprojektował mgr inż. Tadeusz Wojciechowski.

Kładka „sinusoidalna”

Kładka zgodnie z założeniami ma połączyć brzegi Wisły pomiędzy Kazimierzem i Ludwinowem, w pobliżu ujścia Wilgi do Wisły. W tym miejscu nurt Wisły ma szerokość około 90 m. Od strony Kazimierza brzeg Wisły jest obudowany wysokimi murami bulwaru Inflanckiego. Bulwar ten stanowi część wielokilometrowego ciągu spacerowego od ujścia Rudawy do stopnia wodnego w Dąbiu. Wzdłuż bulwaru prowadzi również trasa rowerowa.
Na przeciwległym brzegu Wisły – od strony Ludwinowa - kładka wyprowadzana jest na bulwar Wołyński o podobnej funkcji trasy pieszo-rowerowej. Lokalizacja drugiego przyczółka kładki trafia na niezagospodarowany teren przy ujściu Wilgi do Wisły. W tym miejscu kończy się obecnie bulwar Wołyński i miejscowo przerwana trasa rowerowa.

Kładka połączy brzegi rzeki i równocześnie dwa równoległe ciągi spacerowe z dwiema trasami rowerowymi, stwarzając zupełnie nowe możliwości aranżowania pętli zarówno dla turystów pieszych, jak dla rowerzystów.

Forma i funkcja

Kładka przeznaczona jest wyłącznie do ruchu pieszego i rowerowego, co w znacznym stopniu ogranicza obciążenia konstrukcji nośnej. Wymagana przejrzystość konstrukcji wynika z charakteru otoczenia obiektu. Bliskość ważnych historycznie obiektów (Wawel i Skałka) wymaga, aby konstrukcja była możliwie ażurowa, nie zasłaniała i nie kolidowała z istniejącym obrazem tego rejonu miasta. Z drugiej strony konstrukcja kładki musi spełnić warunki zabezpieczające żeglowność dla statków i obiektów przepływających Wisłą.

Przekrój podłużny kładki został zdeterminowany przez wyjściową rozpiętość między punktami brzegowymi, dolny poziom konstrukcji przez warunki żeglugowe, a górny przez względy konserwatorsko-estetyczne. W ten obrys wpisuje się kładka, której idea powstała w krakowskim Biurze Projektów Lewicki Łatak.

Obiekt został zaprojektowany w formie dwuczęściowej kładki, z których część podstawowa przeznaczona jest dla ruchu pieszego i rowerowego, druga - wyłącznie dla ruchu pieszego.

Podstawowa część kładki ukształtowana została w formie lekko wzniesionego łuku o maksymalnym nachyleniu do 60 i przeznaczona jest dla ruchu pieszego i rowerowego.

Druga część przewija się sinusoidalnie nad i pod kładką podstawową, aby wyjść w miejscu zejścia obu kładek. Ta część kładki przeznaczona jest wyłącznie dla spacerowiczów, który chcą zobaczyć z wysoka pobliskie obiekty historyczne (i nie tylko...) lub podglądać z góry pasażerów na pokładach statków turystycznych i tramwajów wodnych (krakowska nowość) przepływających pod kładką.
Proponowana forma kładki – mieszcząca się w granicach podanych wyżej ograniczeń – budzi zachwyt estetów i uznanie mostowych fachowców.
Autorami koncepcji oraz realizatorem projektu budowlanego byli dr inż. Piotr Lewicki, mgr inż. Kazimierz Łatak oraz zespół projektowy Biura Projektów Łatak Lewicki. Projekt konstrukcyjny wykonał prof. J. Biliszczuk. Projekt był konsultowany przez fachowców z Politechniki Krakowskiej z prof. A. Flagą.

Konstrukcja i dane techniczne

Kładka realizowana jest w postaci trójprzegubowego układu kratowego wykonanego jako metalizowana konstrukcja stalowa. Rozpiętość konstrukcji 140 m, szerokość bieżni 2 x 3,5m + 3 m, wysokość konstrukcji 16 m. Część sinusoidalna kładki będzie wyposażona w schody umożliwiające wyjście na najwyższy widokowy punkt kładki, blisko 20 m powyżej poziomu bulwaru.

blaty kuchenne
Nabrzeże i ściana bulwaru Podolskiego w rejonie południowego przyczółka kładki.

Balustrady wykonane są z klejonego szkła dwuwarstwowego. Przewidziano oświetlenie użytkowe oraz iluminację kładki, które znakomicie rozjaśnią mrok obecnie panujący nad Wisłą.

Przyczółki żelbetowe z pokryciem nawiązującym do charakteru istniejącej obudowy murów oporowych bulwaru. Przyczółki ustawiane są bezkolizyjnie obok istniejących dróg pieszych i tras rowerowych.

Realizacja programu

Obecnie trwa realizacja kładki rurowej prof. Gettera. Po rozwiązaniu problemów technicznych związanych z zabytkowym i nietykalnym (oczywiście) kolektorem w rejonie przyczółka - prawdopodobnie w lipcu 2010 będzie można zobaczyć i wypróbować nową kładkę. Zarząd Infrastruktury Komunalnej i Transportu ogłosił przetarg na realizację drugiej kładki, aktualnie działa komisja przetargowa, która ma wybrać najlepszego i najszybszego wykonawcę kładki sinusoidalnej. Proponowany czas realizacji tej kładki mieści się w granicach 10-12 miesięcy, więc jeśli wszystko pójdzie dobrze, obu kładkami można będzie przejść lub przejechać już w przyszłym roku. I z obu brzegów kontemplować ich zgrabne i ładnie oświetlone sylwetki, a przy okazji ładnie oczyszczone kamienne mury.

Wacław Chrzaszczewski, wastone@op.pl

Wykorzystane materiały:
- www.kraków.pl/krakowski szlak techniki
- T. Brzeski Kraków.pl nr.10(31)2009 s.4
- wizualizacje APPP Andrzej Getter
- wizualizacja BP Lewicki Łatak
- fotografie: autor




Zobacz również:


Komentarze:


Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy


Dodaj komentarz na Facebooku

2019-11-13
USD
S: 3,8432
K: 3,9208
CHF
S: 3,8635
K: 3,9415
EUR
S: 4,2330
K: 4,3186